Tek kulakta çınlama (sol veya sağ): nedenleri ve ne zaman hekime gitmeli?
Tek kulakta çınlamanın çoğu zaman kulak kiri, kulak iltihabı ya da yüksek ses gibi basit bir nedeni vardır; ciddi bir neden nadirdir. Yine de kılavuzlar tek kulaktaki tinnitusun kontrol ettirilmesini öneriyor: genellikle kulağa bakılır ve işitme testi yapılır, bazen de MR çekilir. Çınlamanın sol ya da sağ kulakta olması bir fark yaratmaz.
Bu rehber genel bilgi amaçlıdır, tıbbi tavsiye yerine geçmez. Çınlamanız yeni başladıysa, tek kulaktaysa, nabız gibi atıyorsa ya da işitme kaybı veya baş dönmesiyle birlikte geliyorsa bir hekime başvurun.
Tek kulakta çınlama ciddi midir?
Genellikle hayır. Tinnitus yalnızca nadiren ciddi bir hastalıkla ilişkilidir[1] ve tek kulakta çınlamanın kulak kiri ya da kulak iltihabı gibi sık nedenleri tedavi edilebilir[1, 2]. Yine de hekimler tek taraflı tinnitusu ciddiye alır. NICE, tek kulakta süren tinnitusta uzmana yönlendirmenin düşünülmesini; tinnitus tek kulakta işitme kaybıyla ya da bir tarafta daha kötü işitmeyle birlikteyse yönlendirme yapılmasını öneriyor[3]. ABD kılavuzu da tinnitus tek kulaktaysa kısa sürede kapsamlı bir işitme testi yapılmasını öneriyor[4].
Sol ya da sağ kulak olması bir şey değiştirir mi?
Hayır. Halk arasında sol ya da sağ kulağın çınlamasına farklı anlamlar yüklense de dayandığımız kılavuzlar sol ile sağ arasında bir ayrım yapmıyor: önemli olan çınlamanın yalnızca bir tarafta olması[3, 4]. Olası nedenler de yapılacak kontroller de iki kulak için aynı.
Sık görülen nedenler nelerdir?
- Kulak kiri. Biriken kulak kiri çınlamaya ya da uğultuya, işitme kaybına ve kulakta tıkanıklık hissine yol açabilir[5]. Kiri parmağınızla ya da kulak çubuğuyla temizlemeye çalışmayın, bu onu daha içeri iter. Birkaç damla zeytinyağı ya da bademyağı veya eczacınızın önerisi kirin çıkmasına yardımcı olabilir[5].
- Kulak iltihabı. İltihaba bağlı sıvı kulak yolunu tıkayarak tinnitusu tetikleyebilir[1]. Kulak iltihaplarının çoğu üç gün içinde geçer[6].
- Yüksek ses. Gürültü bir ya da iki kulakta işitme kaybına ve tinnitusa yol açabilir; silah sesi ya da patlama gibi tek bir çok yüksek ses işitmeye anında zarar verebilir[7]. Yüksek sesten sonra azalan işitme çoğu zaman 16 ila 48 saat içinde düzelir, ama kalıcı bir hasar kalması da mümkündür[7].
- O kulakta işitme kaybı. Tinnitus işitme kaybıyla güçlü biçimde ilişkilidir[1]; NICE de tek kulakta işitme kaybıyla birlikte olan tinnitusu yönlendirme nedeni sayıyor[3].
- Çene eklemi sorunları. Çene eklemi kulağa çok yakındır; diş sıkma ya da gıcırdatma tinnitusa yol açabilir veya onu artırabilir[1].
Daha seyrek nedenler nelerdir?
- Ménière hastalığı: baş dönmesi (vertigo) atakları, tinnitus, işitme kaybı ve kulakta dolgunluk hissiyle seyreden bir iç kulak hastalığıdır. Genellikle tek kulağı etkiler[8].
- Ani işitme kaybı: çoğu zaman yalnızca bir kulağı etkiler; tinnitus, kulakta dolgunluk ya da baş dönmesi eşlik edebilir. Tedavi erken başladığında daha etkili olduğu için acil bir durum olarak görülmelidir[9].
- Akustik nörinom (vestibüler schwannom): işitme ve denge sinirinde gelişen, kanser olmayan bir oluşumdur. Genellikle yavaş büyür ve belirtileri yavaş yavaş ortaya çıkar: çoğunlukla tek kulağı etkileyen işitme kaybı, tinnitus ve dengesizlik. Küçük olanlar çoğu zaman yalnızca düzenli görüntülemeyle izlenir[10].
- Kalp atışınızla aynı ritimde zonklayan tinnitusun kendine özgü nedenleri vardır ve hekime gösterilmelidir; bkz. zonklayan tinnitus rehberimiz.
Pek çok kişinin aklına ilk gelen akustik nörinomdur, oysa nadiren neden olarak bulunur. 2023 tarihli bir derleme, tek kulakta tinnitus nedeniyle ve iki kulağın işitmesi arasında belirgin fark olmadan MR çekilen 1.394 kişiyi kapsayan yedi çalışmayı birleştirdi: bunlardan 7'sinde akustik nörinom vardı, çoğu küçüktü ve çoğu ameliyat edilmeden izlendi[11].
Hekim neleri kontrol eder?
- Kulaklarınızı: kulak kiri, iltihap ya da kulak zarında bir sorun olup olmadığını[2, 1].
- Öykünüzü: çınlamanın ne zaman başladığını, işitmenizi, gürültüye maruz kalıp kalmadığınızı, baş dönmesini ve kullandığınız ilaçları[1, 4].
- İşitme testi: ABD kılavuzu tinnitus tek kulaktaysa kısa sürede kapsamlı bir işitme değerlendirmesi istiyor[4]; NICE de tinnitusu olan herkese işitme değerlendirmesi öneriyor[3].
- Bazen MR: NICE, tinnitusa başka kulak, işitme ya da nörolojik belirtiler eşlik ediyorsa MR çekilmesini öneriyor; başka belirti olmasa bile tek taraflı tinnitusta MR'ın düşünülebileceğini söylüyor[3]. ABD kılavuzu ise tek tarafta olmayan, zonklamayan ve başka uyarıcı belirtisi bulunmayan tinnitusta görüntüleme yapılmamasını öneriyor[4].
MR'a yönlendirilmeniz olağan bir önlemdir; hekimin kötü bir sonuç beklediği anlamına gelmez.
Ne zaman hemen yardım almalıyım?
Hemen acil servise gidin ya da 112'yi arayın:
- çınlama bir kafa darbesinden sonra başladıysa[2]
- ani işitme kaybı, yüzde güçsüzlük ya da dönme hissiyle (vertigo) birlikteyse[2]
- başka ani nörolojik belirtiler varsa[3]
24 saat içinde muayene olun:
- o kulaktaki işitmeniz üç gün ya da daha kısa sürede aniden azaldıysa[3]
Kısa süre içinde hekime gidin:
- tek kulaktaki çınlama geçmiyorsa[3, 4]
- o kulak diğerinden daha kötü duyuyorsa ya da işitmeniz günler veya haftalar içinde kötüleşiyorsa[3]
- çınlama nabzınızla aynı ritimde atıyorsa; acil randevu isteyin[2]
- kulak kiri için beş gün uyguladığınız tedaviye rağmen kulağınız hâlâ tıkalıysa[5]
Bu arada neler yapabilirim?
- Kulak yolunuza dokunmayın: kulak çubuğu ya da başka bir cisim sokmayın[5].
- Kulaklarınızı yüksek sesten koruyun; yüksek ses tinnitusu kötüleştirebilir[3].
- Tam sessizlikten kaçının. Hafif bir arka plan sesi çınlamayı daha az fark edilir kılabilir[2]; bkz. ses tedavisi rehberimiz.
- Çınlama sizi rahatsız ediyorsa çınlama artınca ne yapmalı ve tinnitus, stres ve kaygı rehberlerimizde pratik öneriler bulabilirsiniz.
İlgili rehberler
- Tinnitus nedir?
- Zonklayan (pulsatil) tinnitus
- Evde işitme kontrolü
- Tinnitus ve işitme cihazı
- Tüm tinnitus rehberleri
- SSS ve Destek: Tinnitus Haven uygulamasıyla ilgili sorular
Tinnitus Haven; ses terapisini, işitme kontrolünü ve BDT temelli dersleri tek bir sakin iPhone uygulamasında bir araya getiriyor. Yakında App Store'da. Tinnitus Haven hakkında daha fazla bilgi.
Kaynaklar
- National Institute on Deafness and Other Communication Disorders (NIDCD), NIH. Tinnitus. 2023.
- NHS. Tinnitus. NHS website, 2024.
- National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Tinnitus: assessment and management (NG155), Recommendations. NICE guideline, 2020.
- Tunkel DE, Bauer CA, Sun GH, et al. Clinical practice guideline: tinnitus. Otolaryngology, Head and Neck Surgery, 2014 (AAO-HNSF).
- NHS. Earwax build-up. NHS website.
- NHS. Ear infections. NHS website.
- National Institute on Deafness and Other Communication Disorders (NIDCD), NIH. Noise-induced hearing loss.
- National Institute on Deafness and Other Communication Disorders (NIDCD), NIH. Ménière's disease.
- National Institute on Deafness and Other Communication Disorders (NIDCD), NIH. Sudden deafness.
- NHS. Acoustic neuroma (vestibular schwannoma). NHS website.
- Javed A, Okoh M, Mughal Z, Javed F, Gupta K. Incidence of vestibular schwannoma in patients with unilateral tinnitus: a systematic review and meta-analysis. Otology and Neurotology, 2023.